ชื่อของ ซำ ปอ กง หรือ เจิ้ง เหอ นี้ เป็นชื่อที่คุ้นหูกันดีในหมู่ลูกหลานของไทย จีน โดยผู้เขียนต้องขอทำการอธิบายให้เข้าใจกันสักนิดนึงก่อนว่า เพื่อกันไม่ให้ผู้อ่านเกิดการสับสน เรื่องก็มีอยู่ว่า ซำ ปอ ฮุก กับ ซำ ปอ กง นั้นต่างกันอย่างไร

• คำว่า ฮุก หรือ ฮุกโจว คือ พระพุทธ
• ส่วนคำว่า ซำ ปอ ฮุก มีความหมายว่า พระรัตนตรัย หรือ ประธานในอุโบสถของวัดจีนบางวัดที่ตั้งเรียงรายกัน 3 องค์
• คำว่า กง แปลในที่นี้ว่า เจ้าพระยา

ส่วนคำว่า ซำ ปอ กง แปลได้ว่า เจ้าพระยา ซำ ป้อ ซึ่งเป็นบรรดาศักดิ์ของขั้นทีแต้ฮ้ง หรือ เจิ้ง เหอ ผู้นำกองเรือออกไปท่องเที่ยวผจญภัยในทะเล

มีการบันทึกไว้ในประวัติศาสตร์ว่า แต้ฮ้ง หรือ เจิ้งเหอ เกิดเมื่อ พ.ศ. 1914 เป็นคนจีนมุสลิมในยูนาน และได้สมัครเป็นขันที เมื่ออายุ 10 ปี เป็นช่วงที่ราชวงศ์หยวน ซึ่งเป็นมองโกล ได้เสียอำนาจถูกผลัดจากแผ่นดินเป็นราชวงศ์ เหม็ง โดย เหม็ง ไต โจว ฮ่องเต้ เมื่อปี พ.ศ. 1912 พวกมองโกลต้องถอยออกจากจีนแผ่นดินใหญ่ กลับไปยังถิ่นฐานเดิมคือที่เอเชียกลาง ทำให้เส้นทางสายไหม ที่เคยเป็นทางติดต่อระหว่างจีนกับทางตะวันตกถูกตัดขาดไป พอถึงสมัย เหม็ง เซ้ง จง ฮ่องเต้ ในปี พ.ศ. 1957 - 1968 จึงได้ทรงดำริให้เปิดเส้นทางติดต่อกับประเทศใหม่โดยเป็นการเปิดเส้นทางติดต่อกันทางทะเล โดยได้มีการมอบหมายหน้าที่นี้ให้แก่ ขันที แต้ ฮง หรือ เจิ้ง เหอ เป็นผู้นำกองเรือกว่า 62 ลำ

แต่ละลำนั้นใหญ่โตมาก ยาวเกือบ 100 เมตร ต้องใช้ลูกเรือเป็นจำนวนมาก โดยต้องใช้ลูกเรือในการประจำการบนเรือ ๆ ละ 500 คน รวมแล้วต้องใช้ลูกเรือในการเดินทางทั้งสิ้นเกือบ 30,000 กว่าคน โดยเริ่มออกเดินทางในครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 1948 แล้วก็ได้มีการเดินทางในครั้งต่อๆ มา โดยรวมแล้วก็ประมาณ 7 ครั้ง

ในระหว่าง พ.ศ. 1948 - 1979 ได้มีการเล่าลือถึงเรื่องของขันที แต้ ฮ้ง ไว้ว่าท่านนั้นได้เดินทางข้ามมหาสมุทรอินเดียแล้วได้เดินทางไปไกลถึงฝั่งตะวันออกของทวีปแอฟริกาเลยทีเดียว และท่านก็ยังได้เป็นที่นับหน้าถือตาของประชาชนชาวจีนอีกด้วยไม่มีผู้ใดที่จะไม่กล่าวถึงชื่อของท่านในกาลนั้นเพราะท่านเป็นผู้ที่เก่งกล้าสามารถมากเลยทีเดียว จากคำเล่าลือนั้นเองทำให้ท่านได้รับพระราชทาบรรดาศักดิ์ให้เป็นเจ้าพระยา ซำ ปอ กง หรือบางคนก็จะเรียกท่านว่า ซำ ปอ หรือ เจิ้ง เหอ และท่านผู้นี้ก็เคยออกเรือมาที่ประเทศไทยด้วยเมื่อในสมัยก่อนกรุงศรีอยุธยา และได้ทำการจอดเรือของท่านนั้นไว้ที่แม่น้ำเจ้าพระยา ณ วัดพนัญเชิง ซึ่งวัดแห่งนี้เป็นวัดที่เรารู้จักกันดีในปัจจุบัน ตั้งอยู่ในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา

ต่อมาชาวบ้านและชาวจีนในละแวกนั้นๆ ได้มีการเรียกท่านว่า ซำ ปอ กง เพื่อเป็นการระลึกว่าครั้งหนึ่งนั้นท่านเคยได้นำเรือของท่านมาเทียบและได้ทำการค้าขายกับชาวไทยเรา และต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 3 ได้มีการก่อสร้าง ซำ ปอ กง เป็นพระประธานของกัลยาณ ณ ฝั่งธนบุรี และในสมัยรัชกาลที่ 5 ก็ได้มีการจัดสร้างองค์ ซำ ปอ กง ไว้ที่วัดแปดริ้ว

ส่วนองค์ที่ 4 นี้ได้ตั้งอยู่ที่ พุทธสถาน จี เต็ก ลิ้ม ที่จังหวัดนครนายก โดยได้มีการจำลองถอดแบบพิมพ์มาจากองค์จริง ซึ่งเป็นพระพุทธรูปมีหน้าตักกว้าง 16 นิ้ว ศิลปะสมัยอยุธยา สิ่งที่พิเศษสุดของหลวงพ่อ ซำ ปอ กง องค์นี้ ก็คือ จะมีภาษาจีนติดอยู่บนสังฆาฎิ เพื่อเจริญสัมพันธ์ไมตรีและการค้าขายกับประเทศไทย ซึ่งเป็นภาษาจีนที่หล่อติดมาแต่ดั้งเดิมพร้อมกับองค์พระ จะอ่านได้ใจความดังนี้ ซำ ปอ กง ฮ้วย กิม ชิง มีคำแปลโดยรวมๆ ว่า นิรมานกายของหลวงพ่อโต ซำ ปอ กง หรือองค์จำลองของหลวงพ่อโต ซำ ปอ กง หรือแปลอีกในหนึ่งได้ว่า พระทองหลวงพ่อโต ซำ ปอ กง หรือ หลวงพ่อโต ซำ ปอ กง องค์เป็นทอง ถึงแม้ความหมายของภาษาจีนนี้จะแปลได้เป็นอย่างไรก็ตามแต่ยังไงก็ล้วนเป็นสิ่งมงคล เพราะคำว่า ซำ ปอ กง นี้ก็เป็นที่ยุติแน่นอนว่า พระพุทธรูปองค์นี้คือองค์จำลองของหลวงพ่อโต ซำ ปอ กง แห่งวัดพนัญเชิง จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

ส่วนประวัติในการสร้างเป็นมาอย่างไรนั้นไม่ปรากฏโดยแน่ชัด สร้างด้วยเนื้อโลหะสำริด วรรณะออกสีเหลืองอมทอง ที่พระหัตถ์ซ้ายมีดอกบัวรองรับ ซึ่งถือว่าพิเศษมากไม่เคยปรากฏในพระพุทธรูปองค์ใดมาก่อน พระพุทธรูปองค์นี้มีพุทธลักษณะที่สง่างาม องอาจผึ่งผาย พระพักตร์เปี่ยมไปด้วยความเมตตามองแล้วสบายใจ

ตามประวัติหลวงพ่อโต ซำ ปอ กง มีทั้งหมด 3 องค์ดังนี้

1. หลวงพ่อโต ซำ ปอ กง องค์ดั้งเดิมประดิษฐาน ณ วัดพนัญเชิง จังหวัดพระนครศรีอยุธยา สร้างโดยขุนนางจีนที่คุมกองเรือสินค้าเพื่อการเจริญสัมพันธ์ไมตรีทางการค้าขายกับประเทศต่าง ๆ ในสมัยนั้น
2. หลวงพ่อโต ซำ ปอ กง องค์นี้ประดิษฐาน ณ วัดกัลยาณมิตร ธนบุรีได้มีการจัดสร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5
3. หลวงพ่อโต ซำ ปอ กง องค์ที่กล่าวถึงในข้างต้น องค์นี้เป็นพระพุทธรูปที่ใหญ่มหิมาเลยทีเดียว แต่ส่วนหลวงพ่อโต ซำ ปอ กง องค์ที่ 4 ของประเทศไทยนั้น ประดิษฐาน ณ พุทธสถาน จี เต็ก ลิ้ม โดยองค์ท่านจะมีหน้าตักกว้าง 16 นิ้ว และยังมีหลักฐานอื่นที่ชัดเจนอีกด้วยว่า คือที่องค์พระจะมีภาษาจีนติดอยู่บนสังฆาฏิ และเชื่อได้ว่าน่าจะมีการก่อสร้างขึ้นมาก่อน หลวงพ่อโต ซำ ปอ กง 2 องค์หลังที่ได้กล่าวไว้ข้างต้นท่านใดที่สนใจและต้องการไปกราบไหว้บูชา ก็ขอเชิญไปได้ที่ พุทธสถาน จี เต็ก ลิ้ม จังหวัดนครนายก เพื่อเป็นการเสริมสิริมงคลของสาธุชนทั้งหลาย